Geweldig communiceren met jongeren

Justine Mol  laat in Geweldig Communiceren met jongeren zien dat het mogelijk is oude patronen los te laten en echt contact te leggen met jongeren. Het boek is gebaseerd op de ideeën van Marshall Rosenberg.Het leven van jongeren is ‘soms’ best wel zwaar, maar dat geld net zo goed voor het leven van de ouders en jeugdleiders. Daarom is het belangrijk als je goed wilt communiceren met jongeren te beginnen met je dit te realiseren. Mijn inschatting is dat je met meer plezier en een open houding kunt communiceren met jongeren als je eerst erkent hoe zwaar het leven voor jongeren kan zijn en dat jij niet de enige bent die daar mee worstelt. Erken dat er problemen zijn en ga niet gelijk op zoek naar oplossingen.
Je moet als eerste leren voor jezelf te zorgen voordat je er voor de ander kan zijn. ‘want ik hou van jou is niet de sleutel tot de ander, maar ik hou van mij, want wie van zichzelf houdt die geeft pas echt iets kostbaars als hij ik hou van jou tegen een ander zegt.’

Wil je echt kunnen communiceren met jongeren dan ligt de sleutel bij jezelf, vandaaruit is er ruimte om de ander te zien. Maar hoe doe je dat en met welke houding?

  • Vertrouwen hebben; Jongeren moeten en willen hun eigen weg zoeken en vinden. Ze willen ongestoord oefenen en zoeken. Dit betekend dat je jongeren deze ruimte moet geven. Dit kan moeilijk zijn. Je ziet en weet dat iets echt beter is voor een jongere en het liefst wil je advies geven, maar doe dit niet, stel vragen. Adviseren kunnen ze als dwingend en verstikkend ervaren.
  • Waardering uiten; Wij vergeten vaak onze waardering naar elkaar uit te spreken en juist jongeren hebben het nodig om gewaardeerd te worden. Hiervoor moet je jezelf bewust inzetten. Het tegenovergestelde (afkeuring) ligt meer in onze aart en doen we sneller.
  • Open belangstelling tonen; Hoe neutraler jij je opstelt, des te uitnodigender ben je. Neutraal wil echter niet zeggen dat het je koud laat en afstandelijk wordt. Waar het om gaat is dat je rustig en in alle stilte, waarin alles er mag je opstelt. Je gaat in op wat je
    hoort of je stelt een vraag.
  • Je aannames checken; Het lukt ons vaak niet om ergens blanco in te staan, we zien dingen en interpreteren ze gelijk. Hier kunnen we vel op reageren, ze negeren of ze controleren.

De kracht van woorden en gedachten

Als je deze houding aanneemt, dan kun je genieten van het communiceren met jongeren. Niet zozeer genieten van het geen er besproken wordt, maar genieten omdat je deelgenoot wordt van wat er leeft in de ander. Naast je houding zit er ook veel kracht in woorden die jespreekt. Maar hoe vergroot je het luisteren van de jongeren. Dit kan door op de juiste manier woorden te spreken, op een positieve manier. Probleem is echter dat we vaak kiezen voor de negatieve manier van spreken.

  1. Waarnemen wordt dan veroordelen, verwijten
  2. Voelen wordt quasivoelen
  3. Behoefte hebben wordt de ander is verantwoordelijk voor vervulling van jouw behoeften
  4. Verzoeken wordt eisen

We zijn gewend om anderen als hondjes te behandelen die we kunnen conditioneren. Wij hebben dan niet in de gaten dat deze aanpak niet opgaat voor mensen, omdat mensen een ‘vrije’ wil hebben. Belangrijk is dan ook dat we gaan zoeken naar woorden die niet leiden
tot ruzies en discussie. Nu kun je denken hier volgt dan een rijtje waar we ons aan kunnen houden, maar zo simpel is het niet. Het gaat namelijk niet zozeer om wat we zeggen, maar vooral om wat we denken. De kracht van het denken is mogelijk zelfs groter dan wat we hardop zeggen.

Hier moeten we dan ook zoek naar gaan. Wat gaat er om in onze gedacht, wat raakt jou, welke herinnering, welke overtuiging heb je en wat voel je daarbij.

Verwachtingen

Als je hier goed over nadenkt, dan zal je er achter komen dat jezelf bepaalde verwachtingen hebt en de belangrijke vraag die daar achter zit, is of deze verwachtingen reëel zijn.
Deze verwachtingen moeten we los laten. We moeten onze verwachtingen naar nul
brengen, dit zorgt er namelijk voor dat jongeren vrij kunnen adem halen. Als er geen verwachting is, dan is er ruimte om er ontspannen in te staan en optimaal te functioneren.

Maar is dit niet te gemakkelijk? Sommige dingen moeten toch gebeuren? Met jongeren doen waar ze zin in hebben is toch niet te leven? Misschien juist wel. De Vader van de verloren zoon geeft zijn zoon de ruimte. Hij gooit alle regels weg en de vader accepteert dit. In die tijd en die cultuur was dit dodelijk. Toch gebeurt het met uiteindelijk een positief einde.

Het zit in ons dat we actief willen zijn. We willen dingen voor elkaar krijgen, het anderen naar hun zin maken. Maar ieder mens doet dat op zijn eigen manier. Hoe meer ruimte we elkaar geven, des te meer we allemaal beter uit de verf komen. Hoe meer we elkaar vrij
laten, des te meer zullen we elkaar om steun en raad vragen.

We kunnen verwachten dat jongeren zich aan afspraken houden, maar wat als dit niet gebeurd? Dan komen we al snel in discussies terecht. Opgelegde regels en structuur nodigen uit voor discussie. Jonge mensen lijken dol op discussies en het past ook bij hen. We kunnen daarom onze meningen en oordelen (in de zin van waar je achter staat, wat iets anders is dan veroordelingen) onderbouwen met argumenten of met funderingen. Met funderingen wordt hiermee bedoeld de verzameling van onderliggende gevoelens, motivaties, gewoonten, belangen, waarden en behoeften.
Deze vormen het fundament van onze uitspraken. Als we die met elkaar uitwisselen en als we openstaan voor de funderingen van anderen, voeden we de situatie met een diversiteit aan informatie, zodat we een volledig beeld krijgen en de verschillende mogelijkheden gaan zien om met d situatie aan de slag te gaan.

We doen dat samen en de oplossing, als we daar naar op zoek zijn, komt vanzelf voort uit deze verbinding.

Wat nog niet genoemd is, maar wel belangrijk is, is dat we vaak negatieve verwachtingen hebben. Soms als gevolg van teleurstellingen uit het verleden. Jongeren kunnen redelijk verknipt zijn op dit gebied. Ze horen aan de ene kant dat kunnen jullie niet, laat mij
het maar doen. Zeker in de kerk. Je hoort er als jongeren nog niet bij, laat staan dat jongeren iets kunnen doen. Maar aan de andere kant wordt van hen veracht dat ze hun eigen boontjes doppen, ijverig en leergierig zijn en iets voor anderen over hebben. Dat ze zich geweldig thuis moeten voelen in de kerk? Is het dan niet gek dat jongeren hier apathisch van worden?

Hoop

Stel dat het ons lukt om niets meer te verwachten, zouden we dan niet onverschillig worden? Als er gedachten voor in de plaats komen als ‘het maakt mij niet uit wat je doet’ maken we de afstand zo groot dat het lijntje breekt. Dat kan, maar dat hoeft niet. We
kunnen dichtbij iemand blijven door waar te nemen waar hij nu zit en nieuwsgierig te zijn naar wat er komt. De verwachtingen laten we los of we zetten ze om in dromen. Je zou het ook hoop kunnen noemen.

Wat kan ik doen met mijn hoop? Als verwachten niet vruchtbaar is, is er dan iets anders wat ik kan doen. Wat mij zinvol is gebleken is openhartig vertellen over mijn eigen vallen en opstaan in mijn leven. Dus ‘je moet…’ of ‘kun je niet beter…’vervang ik door ‘ik heb me toch een keer vergist’ of ‘ik deed zus en zo en daar was ik..’

Ik doe dat omdat ik het zelf ook fijn vind als iemand mij op die manier een mogelijkheid voorhoudt. Achteraf krijg ik soms mee wat het effect is van mijn verhalen. Soms vermoed ik dat ze er iets mee gedaan hebben en soms lijkt het alsof ze er iets mee gedaan hebben.
Ik weet dat zij hun eigen lessen te leren hebben.

Het sleutelwoord hierin is vertrouwen. Verwachtingen beklemmen en remmen. Vertrouwen neemt de klemmen en remmen weg en geeft de verantwoordelijkheid terug. Het levert bewegingsvrijheid op. Dat sluit aan bij het grootste experiment van jongeren, het vinden van de grenzen van hun vrijheid. Tegelijk mogen wij hopen en er op vertrouwen dat God met hen mee gaat.

Feiten

Als we een gesprek voeren met jongeren dan is het handig als we van dezelfde feiten uitgaan. Al eerder omschreef ik de waarnemingen die je kunt hebben. Deze zijn echter niet altijd op feiten gebaseerd. Belangrijk zijn ook de feiten. Feiten zijn kaal dus ontdaan van interpretaties en oordelen. Feiten kun je met je zintuigen waarnemen. Wat je jezelf echter moet realiseren dat ieders persoonlijke kijk op de feiten nooit compleet is. In je eentje ben je namelijk nooit in staat om al de feiten waar te nemen die aan bepaalde situaties hangen.

Als ik kijk naar de feiten dan heb ik altijd de neiging om te onthouden wat mij perfect past en uitkomt. Daarom moet je met elkaar in gesprek gaan over de feiten. Zo krijg je een compleet (completer) beeld van alle feiten. Als de feiten op een rij staan, dan komt er daarna ruimte om te horen wat er leeft bij elkaar met de ze feiten. Er komt dan ruimte voor gevoelens en behoefte. Draai je dit om dat dan kun je niet vaak niet tot de kern komen.

Reken er echter niet op dat jongeren alles zullen zeggen. Over bepaalde dingen willen ze niet praten, omdat het ze te diep raakt, of omdat ze zo verward zijn, dat ze nog geen woorden kunnen geven aan hun gevoelens en behoeften. Toch sluit dit niet uit dat er dan
geen verbinding mogelijk is. Dit is ook mogelijk zonder te praten, door er gewoon te zijn, door over koetjes en kalfjes te praten en als het moment er is, kan het mogelijk op een dieper niveau komen. Timing is hierbij belangrijk. Een intiem gesprek is er niet zomaar.

Een belangrijk aspect wat we nog niet besproken hebben is het feit dat jongeren ons ook persoonlijk kunnen raken door wat ze doen en zeggen. Ik heb aangegeven dat het goed is om eigen emoties buiten spel te zetten, maar is dit ook mogelijk als iemand tegen jou
persoonlijk ongecensureerd tekeer gaat? Wat mij persoonlijk helpt in een dergelijke situatie door zelf ook niet fel te reageren is, om als eerste de pijn die dit doet toe te laten en daarna te denken gaat dit ook echt over mij of zit er wat anders achter. Vaak zal je tot de conclusie komen dat het niet persoonlijk bedoeld is. Jij bent misschien de aanleiding, maar niet de oorzaak van de uitbarsting.

Dit kan zitten in een samenloop van herinneringen, patronen en gedachten die bepaalde gevoelens oproepen en maken dat bepaalde behoeften niet vervuld zijn. Belangrijk voor ons is dan om af te vragen wat dit zou kunnen zijn?

Verzoek of een eis

Hoewel het in de praktijk niet altijd duidelijk is, bestaat er een wezenlijk verschil tussen een verzoek en een eis. Als je iets heel graag wilt, dan ga je aandringen of afdwingen, waarmee je de kans bij jongeren verkleint dat je krijgt wat je wilt. Je zou dit de paradox van het verzoek kunnen noemen. Als je voorbereid bent op een ‘nee’ en bereid bent dat volledig te accepteren, dan is de kans groot dat je ja krijgt. Dit realiseren kan ook gevaarlijk zijn, omdat de kans bestaat dat je het gaat misbruiken, maar hier zullen jongeren snel doorheen prikken. Waar het om gaat bij communiceren is dat je de onderlinge verbinding behoud en of hersteld.

Als je een verzoek hebt, dan is het belangrijk om vragen te stellen. Ga er niet vanuit dat je jongeren gelijk begrijpt. Aan de andere kant kunnen jongeren ook allergisch zijn voor
vragen. De reden bij jongeren hiervoor is bijna altijd dat ze in de vragen een verkapte eis kunnen zien, of omdat ze hun privacy willen bewaken en dan vragen al gauw als opdringerig en nieuwsgierig uitleggen. Hierbij kan ook een grote rol spelen dat hun vertrouwen is beschaamd.

Er zijn verschillende soorten vragen. Hieronder 4 categorieën.

  1.  Vragen om meer informatie te krijgen
  2. Vragen om te checken of wat we zeggen begrepen wordt zoals het bedoeld is
  3. Vragen naar gedachten, gevoelens en behoeften
  4. Verzoeken om iets te doen

Als je een verzoek doet, dan moeten er een paar dingen helder zijn. Als eerste moet je bereid zijn om zowel een ja als een nee te accepteren. Daarnaast moet het verzoek concreet en haalbaar zijn. Verder is het belangrijk het verzoek positief en effectief te formuleren.

Door vragen te stellen blijven we in beweging, blijven we ons verwonderen. Toen ik zelf jong was dacht ik dat ik altijd gelijk had. Mijn kijk op de wereld was het meest logisch. Als anderen niet naar mijn mening luisteren, dan moesten ze dat zelf maar weten, maar deze
houding maakt arrogant en eenzaam.

Boze wereld

Ik begrijp heel goed dat we jongeren willen beschermen tegen de grote boze buitenwereld en daarom grenzen en eisen stellen. We willen voorkomen dat ze het verkeerde pad op gaan, of slachtoffer worden. Wij willen hen begeleiden in het kritisch zijn ten aanzien van met wie ze wel of niet omgaan, wat ze wel of niet doen. Hoe gaan we hier dan mee om. Een paar suggesties:

  • Wees duidelijk in wat jij belangrijk vind;
  • Vraag waar zij zich zorgen over maken en waarom;
  • Wees respectvol in je woordkeus;
  • Let op hoe je praat over jongeren;
  • Onderbouw zorgen met feiten;
  • Maak afspraken;
  • Geef gedoseerd grenzen aan.

Passieve activiteit

Het belangrijkste wat je jongeren echter kunt geven is onvoorwaardelijk vertrouwen. Onvoorwaardelijk vertrouwen motiveert enorm om de ander niet te beschamen. Niet dat dit altijd goed gaat, maar jongeren hebben ‘trial and error’ nodig. Gaat het dan toch fout
dan is het eerste wat je moet doen voor jezelf opkomen. Zorg goed voor jezelf.
Dat is de basis van waaruit je iets voor de ander kan beteken. Ga niet zwelgen in medelijden en zadel je niet op met een schuldgevoel. Realiseer je dat jongeren zelf verantwoordelijk zijn en dat je niet meer kan doen dan zuinig zijn op jezelf. Vraag ook niet iedere keer waarom door te zoeken naar een verklaring in het verleden, maar richt je op de toekomst, waartoe. Dit lijkt misschien een passieve houding, maar je innerlijke houding hierbij is actief. Je zou het kunnen omschrijven als passieve activiteit.

Waar het om gaat is dat iedereen voor de vervulling van zijn eigen behoeften verantwoordelijk is. Draag alleen bij aan de vervulling van iemands behoefte als je innerlijk gemotiveerd bent om dat te doen, dus als het ook een behoefte van jou vervuld, doe het niet uit angst, maar laat je leiden door liefde.

Momenteel leven we in een tijd waarin jongeren om grenzen vragen en de roep om hard aanpakken klinkt steeds vaker en luider, toch denk ik dat een veilige thuis haven, waar liefde, aandacht en ruimte is waarin jongeren zich kunnen ontwikkelen en zich zelf
kunnen vinden (en terugvinden) de beste manier is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s