Marginaal kerk zijn met impact!? (Help 4)

In de vorige post over Alan Hirsch schreven we dat de kerk staatskerk werd en daardoor, volgens Alan Hirsch als een schip een haven was ingevaren om daar vervolgens eeuwen te blijven liggen. De belangrijkste reden daarvoor was dat de kerk staatskerk was geworden, met alles wat daarbij hoort aan macht, corruptie, betaalde arbeiders en het veelal verdwijnen van levend geloof van veel kerkleden. Hij zoomt vervolgens in op twee dingen:

  1. De drive om te evangeliseren verdween uit de kerk;
  2. In de 20 en 21e eeuw verliest de kerk steeds meer haar plaats in de maatschappij.

In deze post gaan we daarom kijken welke ontwikkelingen vanaf de Reformatie hebben plaatsgevonden en maken zo de korte kerkgeschiedenis van Hirsch af. We beschrijven vervolgens wat Alan Hirsch ziet aan manieren om uit die marginale positie weg te komen en we een virale kerk worden met impact!?

Kerkgeschiedenis na 1700

De vorige post eindigde met een citaat van Hirsch:

De uitdaging van vandaag is om de kerk als beweging weer te ontdekken, dit is in de geschiedenis vaker gebeurt, en wanneer dat gebeurde werd de kerk (bijna) altijd opnieuw viraal. En dán kreeg ze enorme impact.

In grote lijnen ziet Hirsch de kerkgeschiedenis:

  • Het begin: de Nieuw-Testamentische kerk. Vooral een beweging van gelovigen.
  • De vroege kerk zet het werk voort van de eerste apostelen en er ontstaan kerkelijke structuren.
  • In 330 na Christus wordt de kerk staatskerk en verandert de kerk volledig van karakter (zie vorige post).

Hirsch geeft ook daarna de grote lijnen van kerkelijke geschiedenis:

  • Een plaatselijke kerk verandert in de loop van decennia. Ze volgt een curve van ‘opgaan, blinken, verzinken’. Normaliter begint ze steeds als organisme en beweging en na verloop van tijd wordt ze steeds meer een organisatie.
  • Van binnenuit ontstaan dan vaak weer vernieuwingsbewegingen. Deels krijgen die een eigen plaats binnen het bestaande systeem, deels komen ze naast het (moeder)systeem te staan.
  • In de 19e eeuw komt de verlichting op. De wereld om de kerk heen verandert voor het eerst heel drastisch op één speciaal punt: het idee dat er helemaal geen God zou kunnen bestaan.
  • Ongeloof (tegenover heidens geloof of ketterij) leidt tot steeds sterker wordende secularisatie.
  • Deze secularisatie leidt in het Westen (en langzamerhand ook in Amerika) tot een post-Christelijke maatschappij.

Marginaal

Er is natuurlijk veel meer aan de hand. Maar de grote lijnen worden wel zichtbaar. De rol van de kerk als belangrijke maatschappelijke organisatie is eerst afgebrokkeld en nu wordt de kerk – en met haar het christelijk geloof – steeds meer gewantrouwd en ‘aan de kant’ geschoven, weggezet als ouderwets of achterhaald.

In de laatste decennia heeft de kerk een kleine rol in de marge gekregen. Maar de kerk heeft ook vaak deze rol gekozen door ontwikkelingen van de wereld zelf af te wijzen en zich (deels) af te zonderen. Een paar ‘simpele’ voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld de TV die vele jaren verboden is geweest (en soms nog) in het gezin, de rok verplicht voor vrouwen, niet naar de bioscoop en het niet reizen of betalen op zondag. Een bekend vers wat veel klonk en waar veel over werd gepreekt: ‘Gij geheel anders, gij hebt Christus leren kennen (in NBV overigens vertaald met: Maar zo hebt u Christus niet leren kennen!).’ Zou je daarom onderstaand kunnen stellen?

Omdat de wereld zich afkeerde van God, keerde de kerk zich af van de wereld.

Als je dit stelt, dan werd de kerk dus naar de marge gedrongen én koos de kerk ook zelf voor een plaats in afzondering en niet meegaan met de vaart der volken. Maakt deze positie niet dat de kerk in het Westen weinig missionair elan meer heeft?

Kerk  in de marge & Westerse scepsis

Er werd en wordt veel geschreven over de marginale positie van de kerk. Lees bijvoorbeeld Koert van Bekkum over de marginale postitie van de kerk. Hij schrijft dat de kerk in Nederland, ook als ze nieuwe kleren en migrantenjas aantrekt, een oude dame in de marge is en blijft. Volgens Wim Dekker heeft de krimp van de kerk alles te maken met een diepe geloofscrisis. De missionaire beweging van de kerk zal daarom samen moeten gaan met een nieuwe bezinning op de eigen identiteit. Pas wanneer gelovigen die vraag weer kunnen beantwoorden, zullen ze staande blijven in de crisis en een marginale, maar tegelijk vitale gemeenschap vormen. Bram van de Beek schrijft dat de kerk altijd in de crisis is, maar nu erger dan ooit. Het oordeel vraagt om berouw en is niet een uitdaging welke vraagt om aanpakken. Of Rick Jansen (kerkplanter Arnhem) op een blog:

Jaarlijks keren duizenden kerkleden de kerk van hun jeugd de rug toe. De volkskerken van toen zijn niet meer. Zij moeten in tal van plaatsen besluiten godshuizen te sluiten. De kerk wordt teruggedrongen naar de marge. Het grote wordt ingeruild voor het kleine. Van de speler waarnaar iedereen moet luisteren wordt het een van de groepen die er zijn in de samenleving. Velen vragen zich af wat nog de toekomst van de kerk is.

De kerk zelf is op zoek en welk vertrekpunt neem je als je een antwoord probeert te krijgen op onderstaande vragen?

  • Wat doe je als je geen maatschappelijke en ethische impact meer lijkt te hebben?
  • Wat is dan nog je rol als behoeder en verkondiger van het goede nieuws?

Met name die verkondigende taak van de kerk zet Alan Hirsch aan tot nadenken en het schrijven van zijn boeken. Zijn vraag is hoé een kerk in de marge, een kerk die geen aansluiting meer heeft, weer impact kan krijgen. Hoe kan ze opnieuw een rol spelen en welke rollen zouden dat kunnen zijn? In de CV-Koers van mei omschrijft Nico-Dirk van Loo Hirsch’ visie omtrent het evangelie:

Christus en onze toewijding aan Hem als Verlosser én Heer blijft nog steeds centraal staan, daaromheen verandert er heel veel. Ik geloof dat ons Evangelie van het christendom te smal en te klein is. Laat ik het zo zeggen: ‘Als het enige gereedschap dat je hebt een hamer is, dan gaat alles eruitzien als een spijker.’ Dát is ons probleem met het Evangelie. We hebben het Evangelie te zeer versimpeld tot ‘rechtvaardiging door geloof’. Het punt is dat dit alleen goed nieuws is voor mensen die schuld en verantwoordelijkheid tegenover God ervaren. In de 21e eeuw is dat niet meer het geval.

Kerk met impact die niet marginaal wil zijn!

In de afgelopen decennia zoekt de kerk naar nieuwe rollen, naar nieuwe manieren om tóch een getuigende gemeenschap te zijn. Hoe kunnen we ‘weer’ een kerk worden die impact heeft zodat we God loven en in de gunst staan bij het hele volk?

  • Als verdediger van het geloof tegenover andere geloven én ongeloof.
  • Als verkondiger van geloof in een ongelovige wereld.

Een rol in de marge heeft gevolgen voor hoe de kerk haar getuigenis vorm geeft; opnieuw Rick Jansen:

Sommigen kijken hoopvol naar nieuwe missionaire activiteiten. In missionaire actie ligt de toekomst van de kerk, lijken ze te zeggen. Anderen leggen zich neer bij de marginale kerk. Geen grote volksbeweging meer. Geen grote woorden en daden. Geen houding van arrogantie meer, maar van nederig de eigen plaats aan de rand innemen. Daar valt iets voor te zeggen. Kijk naar de geschiedenis en we zien voor de kerk een rol die ver van de macht af lag. Christenen hielden zich op aan de rand van de samenleving. Ze waren solidair met de armen, de verschopten, de outcasts. Opgesloten in de marge groeide de jonge kerk als kool. De Romeinse overheid was als de dood voor de groeiende invloed van die kleine groep. Niet zozeer door hun woorden. Wel doordat zij een oplossing boden voor de arme en verpauperde bevolking.

Alan Hirsch gaat juist op dit punt uitgebreid in, met zijn blik op de toekomst van de kerk. Eerder al noemden we in de tekst ‘vernieuwingsbewegingen’ en ook ‘nieuwe manieren om kerk te zijn’  in deze tijd. Hirsch zet de verschillende manieren van kerk zijn / methodieken om de kerk een plek in de samenleving (terug) te geven op een rij (en vervolgens in schema):

Kerkplanting (vanaf 1960)

De kerk moet zichzelf ‘voortplanten’ door het stichten van een of meer dochterkerken. Een van de bekendste kerkplanters uit het buitenland zal ongetwijfeld Tim Keller zijn. Hij schreef samen met anderen een handboek voor kerkplanting. Kerkplanting is een methode van werken waarbij lokale kerken en kerkgenootschappen nieuwe kerken stichten om zodoende op andere plaatsen – daar waar de moederkerk niet kan komen, hetzij geografisch, hetzij sociaal of qua taal – een kerk te krijgen.

Church planting may be defined as initiating reproductive fellowships who reflect the kingdom of God in the world. En When churchplanting happens with rapid growth, it is generally known as a Church Planting Movement (citaat Wikipedia).

Hirsch noemt kerkplanting een vorm van ‘attractief kerk zijn’ (zie blog 6): “the attractional model” en schrijft er het volgende over:

The purely attritional, seeker sensitive, church growth models have, until recently, served as our reliable algorithm when it comes to charting our path into the future. Yet these models participate in the same limitations as every other algorithm: although the may have experienced a certain evangelistic success within particular cultural environments, the immensity of the current challenge now requires a different algorithm.

Kerkgroeibeweging (vanaf 1970)

De beweging die in elke plaats van de westerse wereld (of onder elke 1000 leden van de bevolking) weer een kerk wil zien. Daarom werkt(e) deze beweging aan het uitzenden van mensen om kerken te stichten op ‘witte plekken’.

Church planting movements are spontaneously growing church multiplication efforts that often result in thousands of new simply structured faith communities. The growth and character of these movements has impressed many who would like to see similar things happening in Europe, the US en the West in general. Groups like DAWN Ministries have switched to simple church as their model for domestic missions in the hope that this phenomenon that has been effective overseas will also work here (citaat Wikipedia).

De titel van een boek van Jim Montgomery zegt het zo: DAWN 2000 – Zeven miljoen kerken te gaan.

Incarnationeel-missionaire initiatieven (vanaf 2000)

Een nieuwe vorm van kerk-zijn in / voor aan nieuwe wereld is moeilijker te definiëren in het Nederlands. Het heeft te maken met ‘er op uit gaan’, onder de mensen die je wilt gaan bereiken ‘gaan wonen’, deel uit gaan maken van het leven van de mensen om je heen en nieuwe manieren van kerk-zijn gaan uitproberen die zowel passen bij de mensen waar je bij bent gaan horen als het goede nieuws laten zien en horen. Voorbeelden zijn: Simple Kerk, Total Church, Tafelkerk.

De nadruk ligt op het delen van je (totale) leven en veel minder op de bekende manieren van kerkplanting, via o.m. het starten met Kerkdiensten, Bijbelstudiegroepen e.d. en is gebaseerd op ‘de menswording van Christus’. Zoals Jezus mens werd en zo als God dichtbij kwam en kon komen, zo zendt Hij zijn mensen uit om dichtbij andere mensen te komen.

If the way that God engages the world is through incarnation, the we must become an incarnational people (Alan Hirsch, 2012).

Over deze laatste vormen van kerk-zijn schrijft Hirsch ondermeer (het incarnationele model):

When strategy and environment become radically incongruent, as the are in our day, we need to explore innovative strategies in order to effectively reengage that environment. This is true for existing churches that are trying to engage their own contexts, but it also has a wider, more systemic application for Christianity as a whole.

Voorbeelden

De drie bovenstaande hoofdvormen van missionaire methodieken brengt Alan Hirsch in beeld m.b.v. drie cirkels. In elke cirkel plaatst hij een methodiek. Op de snijvlakken zet hij vervolgens nog ‘tussenvormen’ van deze missionaire methodieken. Enkele Nederlandse voorbeelden bij de naastgelegen methodieken zijn:

In het volgende blog gaan we in op attractief kerkzijn en incarnationeel kerkzijn. We combineren dit met de marketingtheorie over rode en blauwe oceanen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s