Mindsets waar een kerk slechter van wordt

Wij hebben vaak ons hele leven deel uitgemaakt van een kerk. In die jaren hebben we veel gezien, leerden we veel en werden we de gelovigen die we nu zijn. Veel inzichten ontstonden door de jaren heen en in gesprek met anderen.

Elke gemeente heeft, hoewel samen een kerkgenootschap vormend, een eigen cultuur, eigen afspraken, eigen manieren om dingen al of niet te doen.
Er ontstaat in elke gemeente door de jaren heen een eigen manier van kijken (mindset of paradigma genoemd) naar hoe de kerk is en zou moeten zijn. Hoe langer een gemeente bestaat, of hoe langer een grote groep mensen steeds deel uitmaakt van die ene gemeente, des te sterker wordt de kerkcultuur van die gemeente. Zo’n kerkcultuur is een geheel van gewoonten, vormen en afspraken, liturgische gebruiken, e.d. die de gemeente kent en gewend is. Des te vaster en sterker de cultuur gevormd is, des te moelijker is ze te veranderen.

Je kunt jonge bomen snoeien of in een vorm leiden, oude bomen niet.

Mindsets-waar-een-kerk-slechter-van-wordt-230x180Door de jaren heen vormen zich, meestal ongemerkt, bepaalde mindsets. Een patroon van kijken die bepaalt hoe je (de nieuwe) zaken in een gemeente ‘beoordeelt’. Meestal wordt de bestaande cultuur als ‘gewoon’ of als ‘de standaard’ ervaren en gebruikt. Zoals het nu is, zo hoort het toch, zo is het toch goed?
Soms is een onderdeel van zo’n kerkcultuur echter niet gezond, niet opbouwend. En toch blijft die cultuur bestaan omdat de gemeente die cultuur gewend is. Ze is zó normaal en wordt zó als ‘de standaard’ gezien, dat alle ontwikkelingen, vragen en mogelijke veranderingen er aan worden afgemeten.
Als je denkt dat een fiets altijd twee wielen heeft, dan is een eenwieler of een driewieler geen fiets. Als je vindt dat een fiets twee wielen HOORT te hebben, dan zijn een- en driewielers foute fietsen. Zo bepaalt je mindset wat wel en niet een echte fiets is. En soms blijkt je mindset niet te kloppen, of zelfs ongezond te zijn!

Een ongezonde mindset is slecht voor een kerk. Het maakt dat je zaken ‘beoordeelt’ op verkeerde argumenten en met een verkeerde norm. Nu zes mindsets -met voorbeelden- die we als kerkelijk werkers  tegenkomen en die volgens ons een kerk in de problemen kunnen brengen…

1. Gods kerk is te veel jouw kerk geworden
Niemand zegt het hardop, maar het ligt in onze aard om een soort ‘eigenaarschap’ te ontwikkelen over onze manier van kerk zijn. Hoe langer we lid zijn, of hoe actiever we betrokken zijn, hoe sterker dit gevoel van eigenaarschap wordt.

Eigenaars’ hebben de neiging hun kerk te behouden en te beschermen tegen alles wat tegen de eigen-aard, verwachtingen en gewoonten in gaat. Dat beschermende komt deels vanuit onze liefde voor Gods kerk. Maar er speelt bijna altijd een tweede motief mee: het gaat over ‘onze kerk…
Weerstand tegen veranderingen in je kerk zijn vaak een signaal dat wij of anderen te veel eigenaar zijn geworden van ‘onze’ kerk. Dit leidt bijvoorbeeld tot situaties waarbij:

  • De ‘import’ in een dorpskerk zich niet (snel) thuis gaat voelen. Want de nieuwelingen moeten zich aanpassen aan een bestaande cultuur en de houding van de ‘bestaande kerkmensen’. En niet iedereen kan of wil dat. En waarom moet het eigenlijk?
    Het voelt soms net zo ongemakkelijk als intrekken bij je schoonouders. Met die schoonouders is niets mis! Maar … man en vrouw zullen hun ouders verlaten en samen iets nieuws beginnen.
  • In sommige kerken is, door die mindset van eigenaarschap van de meest actieve en langst wonende leden, weinig of geen ruimte voor ontwikkeling en verandering, want ‘zo hebben we het altijd gedaan en dat was toch niet fout’?
  • Gasten krijgen letterlijk en figuurlijk geen plek. Je hoort het aan een opmerking als: “We hebben vaste plekken, hier kunt u niet zitten”.

Maar het is niet mijn of jouw of onze kerk! Ze is van God en van Christus. God gaf haar nooit weg en bereidt haar zelf toe als reine bruid.

Deze mindset dat het jouw kerk is, kan grote gevolgen hebben. Je leest het al in de Bijbel: hoezo ben je van de Paulus- of van de Apollos-groep?. In een gemeente zorgt deze manier van denken en praten vaak voor ongezonde tegenstellingen, voor spanningen en voor groepsdenken. Een deel van de mensen ervaren steeds meer ‘gebrek aan ruimte’ en dat zorgt voor toenemende spanningen in de kerk. Wanneer je daar niet samen een uitweg in zoekt en weer één lichaam van Christus wordt, dan leidt de spanning tot ontevredenheid, ontevredenheid tot minder betrokkenheid van een deel van de gemeente en uiteindelijk tot mensen die vertrekken.
Een bijkomstig gevaar is dat (groepen) mensen die te weinig ruimte krijgen alles van onze traditie weggooien als oud en waardeloos… ook het waardevolle en goede!

2. Dingen die we niet graag zien veranderen noemen we ‘niet eerbiedig’
De meeste mensen houden niet zo van verandering of onzekerheid. Voor sommigen voelt zelfs een kleine verandering al heel groot, zoals het votum zingen i.p.v. horen.
Sterke weerstand tegen veranderingen leidt echter vaak tot spanningen in een kerk. En nauwelijks veranderen als kerk leidt tot verstarring. Als God de bron is, is je kerk het water van de rivier. Deze stroomt in de tijd en daarbij is je traditie de stroombedding. Maar verzet je je tegen de stroming, tegen natuurlijke veranderingen en richt je je ook niet op de wereld en de mensen om je heen (De grote opdracht en de zendingsopdracht) dan word je als kerk stilstaand water.

In het gesprek over liturgische en kerkelijke veranderingen hoor je vervolgens mensen die veranderingen niet zien zitten soms zeggen ‘dit is niet eerbiedig’. Het is sterke taal, maar wijst op een verkeerde mindset. Want wat we eerbiedig noemen is meestal wat we zelf gewend zijn of wat we zelf mooi leerden vinden, of wat niet ‘te’ nieuw is.
Het gaat vrijwel nooit écht over de eerbied voor God, maar dat anderen eerbied moeten hebben voor jouw smaak, voor de wens van de meerderheid, de groepsvoorkeur, dat  wat mensen als eerbiedig beleven.

Romeinen 14 spreekt daar duidelijk en heel anders over. Natuurlijk gaat het om de eer van God! Maar… zegt Paulus… mensen mogen dingen op verschillende manieren vorm geven, beleven, er regels voor zichzelf voor opstellen… Er is geen bepaalde manier de beste, niet één manier of vorm die de norm is! En dan wordt Paulus echt scherp: weet je wat fout is? Als je een ander de maat neemt met jouw vorm van eerbied en gehoorzaamheid aan God. Want de vormen mogen verschillen en God dienen kan op verschillende manieren, maar een ander de maat nemen is God ongehoorzaam zijn!

3. Dit moet de dominee of kerkenraad doen; wat het ‘DIT’ ook is
Deze manier van kijken is ongezond voor een gemeente: het houdt de kerk klein en maakt veel gemeenteleden inactief, want:

  • veel verantwoordelijkheid en veel werk komen bij een (te) kleine groep mensen te liggen;
  • en het zorgt ervoor dat we als gemeenteleden en christenen de verantwoordelijkheden kunnen ontduiken die elke volgeling van God juist gegeven krijgt.

De Bijbel geeft aanwijzingen voor een andere mindset: Voel je geroepen, in je gemeente en daarbuiten. Wees actief in je ambt van gelovige! Pastoraat, diaconaat, onderwijs geven… God geeft elke christen gaven, ook als je niet bent bevestigt als ambtsdrager! Ga aan de slag waar je gaven voor hebt gekregen en waar je werk ziet liggen.

4. Mijn gemeente accepteert dat nooit
Als dominee of kerkenraadslid hebben/voelen we, als het goed is, verantwoordelijkheid voor de mensen waar je, door God en de gemeente geroepen, leiding aan mag geven. En vaak heb je een bepaald beeld van je gemeente. Je kunt opmerkingen horen als, “Dit is hier wel haalbaar…”, “dit kunnen we beter niet gaan doen”…, “als hier draagvlak voor is kunnen we het…”

Met zo’n manier van denken neem je Gods gemeente niet serieus. En ook Gods kracht en grootheid niet! Paulus schrijft: “God wil mensen hun willen en kunnen veranderen volgens zijn plan”(Fil. 2). Geef leiding, wees moedig en volhardend, en verwacht van de gemeente dat ze gelovig God wil volgen en dienen. God kan meer met je gemeente dan jij verwacht!

5. Dat kan ik niet
Met een dergelijk houding kunnen we het inderdaad niet en gaan we het ook nooit leren. Voorbeelden van ‘dit kan ik niet’ die ik vaak hoor: hardop bidden voor een groep, een geloofsgesprek voeren (met een niet-christen), contact leggen met iemand die ziek is, vergeving vragen (aan je kinderen) voor fouten in het verleden, voorin de kerk een gedeelte uit de Bijbel lezen… Als je dit herkent, stel jezelf dan deze vragen:

  • Kan ik of wil ik niet?
  • Zijn er dingen die ik zou kunnen leren als ik er echt naar verlang?
  • En waar is mijn vertrouwen op God?

Door van jezelf te accepteren dat je geen nieuwe dingen gaat doen, zal je niet veel nieuwe dingen gaan doen. Bij leren fietsen val je en doe je je pijn. Dat hoort bij leren. Het is nodig uit je comfortzone te komen om te leren en te groeien.

“Iemand die zichzelf overwint is sterker dan hij die een stad inneemt.”

6. De groei van onze kerk is er uit
Er komen weinig mensen bij je gemeente, sterker nog, er gaan mensen weg. We hebben, denken we vaak, ons ‘plafond’ bereikt.
Deze mindset zorgt er voor dat we als kerk ons neerleggen bij wat de kerk nu is. En het beleid richt zich vervolgens op het stabiel houden van de huidige gemeenschap. We gaan de dingen doen vanuit een beheer- en overleefstrategie. Dit is een gevaarlijke manier van denken! Want totdat Jezus terugkomt, zal de kerk nooit stabiel zijn. Stilstand is geen optie. Kijk maar naar 2000 jaar kerkgeschiedenis, denk niet te veel vanuit je eigen beperkte levenstijd of onze eigen verwachtingen. Blijf gericht op wat God vraagt en wenst. Er op uit gaan, het koninkrijk nabij brengen, zout blijven. Verlangen naar kwalitatieve en kwantitatieve groei horen daar bij!

Deze zes paradigma’s komen we regelmatig tegen. Wanneer je ze zelf herkent kun je misschien omdenken, anders kijken. En dan weer kunnen bouwen aan je kerk! Ken jij meer ongezonde mindsets? Reageer en geef ze aan ons door, graag aangevuld met voorbeelden

Auteurs: Peter Wierenga en Anko Oussoren

Dit blog schreven we naar aanleiding van een artikel op www.outreach.com van Ron Edmondson van 16-05-2013.

Auteur: ankooussoren

Ik ben Anko Oussoren. Ik mag jongerenwerker zijn in de bron in Hardinxveld-Giessendam. Daarnaast adviseer en begeleidt ik gemeenten op het gebied van jeugdwerk en missionair gemeente-zijn voor Kerkpunt. Ik zet mij graag in voor jongeren binnen en buiten de kerk. Ook werkt ik mee aan de website lerenindekerk.nl.

3 gedachten over “Mindsets waar een kerk slechter van wordt”

  1. Hee Peter!
    Gaan de meeste argemumenten niet ook op voor de grote ‘vernieuwers’? En zitten er niet een paar suggestieve conclusies bij die misschien nog eens tegen het licht gehouden moeten worden?
    Bijv. de ‘niet eerbiedig’-imperatief. Ik hoorcdie eigenlijk vooral (in andere termen) uit de mond van diegenen die het allemaal anders willen. Nieuw. Eigentijds. Toevallig prettig passend in hún straatje, hún comfortzone.
    En ook zij (ik generaliseer, maar dat sluit m.i. aardig aan) willen of kunnen iets niet, nl. zich neerleggen bij hoe het gaat in hun kerk. Terwijl het soms al eeuwen zo gaat, en – zo laa ik deze week – CS Lewis al waarschuwde tegen ‘chronological snobbery’, d.i. de waan dat wij het in onze tijd eindelijk door hebben… wat dan ook.
    Tenslotte bespeur ik in jouw stuk een flinke scheut waardering voor verandering tegenover conservering. Zonder enige onderbouwing daarvan.
    H. Gr. niettemin, peter d

  2. Peter D.
    Ik denk dat de meeste argumenten inderdaad ook op gaan voor de grote vernieuwers. Maar ik zie niet in hoe dat benadrukt hoeft te worden. Volgens mij is dat het de taak voor de vernieuwers om dit artikel op zichzelf te betrekken, en de taak voor de conserveerders evenzo. Ik heb het vermoeden, maar dat kan ik mis hebben, dat u veel mogelijkheden misloopt door deze tips te zien als alleen geschikt voor vernieuwers. Ook behoudende mensen kunnen groei verwachten, minder afhankelijk zijn van dominee en kerkenraad maar zelf gaan ondernemen, zichzelf overwinnen, staan voor dingen die belangrijk zijn ookal is er weestand te verwachten (niet onwrikbaar en tegenover de ander, maar positief en opbouwend), en bovenal: hun best doen te leren onderscheiden wat datgene is waar het écht om draait en wat daar maar een uitwerking van is. Ik denk dat we constructieve bijdragen van conservatieve hoek hard nodig hebben. Ik als enigzins conservatief aangelegd persoon mis dat wel eens om me heen.

    Ik zat laatst in de kerk tijdens het avondmaal naast een oudere vrouw, ik ben zelf 23. Wij hebben één tafel vooraf voor de bezwaarden, en daarna lopend avondmaal met een band die liederen speelt. De band had helaas prijzende meezingers uitgekozen en dat sloot erg slecht aan bij de verootmoediging die ik zocht. Ik zat me dus al een beetje te ergeren. Zij was vooraf aangegaan, en zij tijdens het lopend avondmaal tegen mij “weet je waarom ik hier niet aan meedoe? Ik vind dit oneerbiedig”. Ik zei dat ik me daar wel in kon vinden. Maar we konden heel goed de avondmaalgangers zien, en ik wees haar erop dat er ook zichtbaar tussen zaten die wél diep ontroerd waren. Ik heb die zondag een lopend avondmaal gedaan, vooral omdat zittend voor mij heel erg het aspect van het beleven van eenheid met de gemeente in de weg staat. Volgende keer ga ik misschien toch zittend, maar dan eveneens met tegenzin. Wat dat betreft wordt mijn beleving van het avondmaal door twee dingen nogal problematisch in de weg gezeten. Hopelijk wordt dit nog beter, maar ik mag niet blijven hangen in frustratie, maar richt mij in mijn avondmaal op God.

    Wat echter wel belangrijk is, is om in de discussie hierover niet te spreken in termen van, dit is eerbiedig en dit niet, maar om te spreken over liturgie meer in termen van: ik heb deze behoeften om nader tot God te kunnen komen en hem te eren, en ik erken dat jouw behoeften op dat gebied zus en zo zijn; laten we een oplossing zoeken. Voor een deel is de eigen geloofsbeleving voor zichzelf aan te passen door bewust een andere betekenis te geven aan bepaalde liturgische elementen. Hierin moet men de ander wel tegemoet willen komen. Dat is volgens mij, van conservatief tot progressief, ieders christelijke plicht.

  3. Groei en opbouw als christen.
    Waar en in welke kerk? Ik geloof dat God zelf daarin de weg wijst, mits we een relatie met Hem hebben. Teleurgesteld? In mensen, in orde en netheid? In nakomen van afspraken? Afwijzing en twijfel? Wie zijn we zelf, en wat gebeurt er met ons als we het even als mens niet meer weten. God ons toch altijd weer de weg wijst. En ja het kan best zijn dat Hij ons beeld wil verbreden. En ons op Zijn tijd op een andere plek wilt plaatsen. Schuldgevoel, of onszelf een juk op laten leggen. We moeten dit we moeten dat… Nee ik geloof als het tijd is, dat het ook tijd is. En er geen zorg hoeft te zijn, om God te volgen. En God zit niet vast aan 1 kerk, als kerken een van Geest, zijn is God daar. En eigenen wij ons niets toe, en zijn we dankbaar dat de naaste groeit en bloeit. God ziet ons het liefst in kracht liefde bezonnenheid te werk gaan. En dat wij onze talent(en) gebruiken tot Zijn eer. En daar waar het niet tot recht komt, mogen we leren, en ook op te staan. En te zeggen, ik strek mij uit naar datgene wat God voor mij heeft. En dat is zoveel meer wij zien noch beseffen. Zo kostbaar en waardevol wij zijn in Zijn ogen. Wij zijn gekozen door Hem. En soms moeten we stof van de schoenen afschudden, groeten en verder gaan. Soms met pijn, of teleurstelling. En vaak al met grote dankbaarheid voor de liefde groei en zegen we reeds ontvingen. We zijn alleen gekomen, en zullen alleen gaan. Zijn weg voor een ieder persoonlijk is uniek. En het is zo mooi op de weg mooie vriendschappen, relaties voor jaren te ontvangen, en de hoop vele mensen in hun persoonlijke groei te mogen zien. En je eigen groei en dankbaarheid ook dagelijks te mogen tonen, omdat we nu eenmaal gemeente zijn. Zijn Lichaam wat Hij onze Heer heeft ingesteld! Wij kunnen namelijk niet alleen. Wij zijn elkaars ledematen. Jezus blijft het hoofd, ik volg.. En ja sommige blijven in mijn leven, en helaas sommige moet ik dan ook loslaten. Laten we altijd bidden dat Zijn Lichaam altijd in eenheid Liefde verbonden zal blijven.
    God wil slechts in contact met jou en mij staan. Door ons heen wil Hij zichzelf tonen. Hij zelf is de weg, de waarheid en het leven.
    Bid, wees open, bespreek, de verlangens van je hart, niets is onmogelijk bij God. En ja ik heb ook zelf meegemaakt dat door twijfel, angst, teleurstellingen mensen geen contact relatie wilden. Dat is heel pijnlijk. Voor de ander omdat het contact maken, verbinden met andere mensen groei voort brengt. Als Gods Liefde mensen samen brengt, is dit een kostbaar geschenk. Daarom zegt de Heer ook waar 2 of meer in Mijn Naam bijeen zijn, IK in hun midden ben. Er zijn dus minstens 2 mensen nodig om gemeente( kerk) te vormen. De wederkerigheid van Liefde, de groei en het verlangen dichter bij Hem te komen is toch ons grootste doel? En ja daar moeten we keuzes maken, nemen we het aan, of wijzen wij af. God wijst nooit af, Hij bouwt op, God wil altijd ontmoeten God kijkt niet achterom, God wil verder een toekomst in met een ieder. Op Zijn plek, 5 of 10 of 30 jaar of het is nu tijd om verder te gaan. Gods sterkte kracht toegebeden aan de mensen die nog twijfelen, welke weg de juiste is. Wetende dat God zal spreken. Niet omdat ik dat nu schrijf, maar omdat ik uit eigen ervaring weet dat God getrouw is, en een ieder Genadig is die Hem zoekt en op Hem vertrouwt.
    Kolossenzen 3
    12 Doet dan aan, als door God uitverkoren heiligen en geliefden, innerlijke ontferming, goedheid, nederigheid, zachtmoedigheid en geduld. 13 Verdraagt elkander en vergeeft elkander, indien de een tegen de ander een grief heeft; gelijk ook de Here u vergeven heeft, doet ook gij evenzo. 14 En doet bij dit alles de liefde aan, als de band der volmaaktheid. 15 En de vrede van Christus, tot welke gij immers in één lichaam geroepen zijt, regere in uw harten; en weest dankbaar.
    !16 Het woord van Christus wone rijkelijk in u, zodat gij in alle wijsheid elkander leert en terechtwijst en met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen zingende,…. Gode dank brengt in uw harten. 17 En al wat gij doet met woord of werk, doet het alles in de naam des Heren Jezus, God, de Vader, dankende door Hem!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: