Structurele problematiek catechese aanpakken!

De laatste jaren is er veel nagedacht over catechese. Welke vorm past het beste bij jongeren in deze tijd? Welke onderwerpen moeten aan de orde komen? En welk catechesemateriaal gebruiken we? Verschillende uitgevers hebben methoden op de markt gebracht en gemeenten en catecheten hebben gezocht naar wat het beste aansloot bij hun jongeren. Zo is onlangs een nieuw handboek catecheten ontwikkeld in samenwerking met Buijten en Schipperheijn. Ondanks al deze ontwikkelingen en inspanningen bleven er vragen binnen de kerken over de wijze waarop de catechese het best kon worden uitgevoerd.

De Generale Synode Harderwijk 2011 (GKv) heeft daarom opdracht gegeven onderzoek te doen naar de mogelijkheid om de toerusting van catecheten te versterken. Een betere toerusting kan immers leiden tot een betere kwaliteit van de catechese. De gedachte was dat catecheten ook behoefte zouden hebben aan versterking van hun competenties, alleen was niet duidelijk op welke terreinen die versterking zich dan met name zou moeten richten.

In het rapport wordt een antwoord gegeven op bovenstaande vraag, maar wordt tevens onderzocht hoe groot de behoefte van catecheten is aan toerusting. Een antwoord op die vraag is van belang om te rechtvaardigen dat de kerken investeren in menskracht en geld om een kwaliteitsimpuls aan de catechese te geven.
Het rapport geeft op beide vragen antwoord en biedt daarmee een kader aan de verdere visie- en beleidsvorming op synodaal niveau en lokaal binnen het kerkverband. Tegelijk brengt het rapport ook enkele onderliggende vraagstukken naar voren die verbonden zijn met de plaats van, de verantwoordelijkheid voor en de doelstellingen van de catechese. Het rapport wil daarmee een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van samenhangend toerustingsbeleid binnen de gemeenten. Catechese staat immers niet los van de lerende taak van de gemeente als geheel: ieder lid van de christelijke gemeenschap is het hele leven lang leerling van Jezus Christus en catechese is een middel in dit hele proces van leren onderweg naar het koninkrijk van God.

Download hier de rapportage van het Behoeftenonderzoek catechese

De conclusie van het onderzoek is dat toerusting van catecheten niet de oplossing lijkt te zijn voor ervaren problemen. Dit heeft ermee te maken dat er wel problemen zijn geconstateerd op het gebied van de catechese, maar dat deze niet in eerste instantie blijken samen te hangen met een gebrek aan kennis/vaardigheden van (voornamelijk niet-professionele) catecheten. Het betreft hier een ‘onderstroom’ aan informatie, die gaandeweg het onderzoek boven water is gekomen, en die wijst op meer structurele onderliggende problematiek dan het gebrek aan kennis/vaardigheden van catecheten.

  • Deze onderliggende problematiek heeft te maken met een ervaren gebrek aan structurele aansturing, begeleiding, scholing, toerusting en coaching van de catecheten.
  • Men mist een gezamenlijk leerplan of een algehele leerlijn die de catechese in de verschillende jaren overkoepelt en stuurt.
  • Men wijt het ontbreken hiervan aan een gebrek aan duidelijkheid over de gewenste (geloofs)ontwikkelrichting.
  • Catecheten benoemen dat kerkenraden en andere aansturende organen niet sturend en visionair optreden vanuit een gezamenlijk gedeeld doel op de catechese, gedragen door de kerkelijke gemeente.
  • Catecheten hebben het gevoel er alleen in te staan en ervaren moeite om jeugd en ouders te motiveren voor het werk van de catechese.

Deze achterliggende problematiek lijkt momenteel urgent en het verdient voorkeur hier aandacht aan te besteden boven het organiseren van al of niet structurele en professionele vormen van toerusting en bijscholing, gericht op de dagelijkse praktijk van de catecheten.

Aanbevelingen

  1. Het is zeer wenselijk dat de synode van de GKv een dringende oproep doet aan lokale gemeenten cq kerkenraden zich actiever bezig te houden met visievorming op en aansturing van de catechese. De handelings- en sturingsverlegenheid van kerkenraden op dit punt dient overwonnen te worden, zo nodig met behulp van een ondersteunende ander.
  2. De synode van de GKv dient zich te bezinnen op de vraag of zij als landelijk orgaan sturend wil optreden voor wat betreft de visievorming op de doelen van de catechese.
  3. Hierbij dient zowel landelijk als lokaal oog te zijn voor verschillende mogelijke visies op catechese, die momenteel slechts impliciet een rol spelen. Het gaat hier om de vraag in hoeverre er in de catechese sprake zou moeten zijn van (theologische) kennisoverdracht dan wel geloofsvorming / geloofsopvoeding in meer relationele zin.
  4. Aansturende organen dienen zich bewust te zijn van de verlegenheidspositie waarin de catechese zich momenteel bevindt, te midden van andere vormen van jeugdwerk en scholing waar ook gewerkt wordt aan geloofsontwikkeling. Men dient erop gericht te zijn een heldere eigen plaats, rol en taak voor de catechese te formuleren en daarbij passend materiaal te selecteren.
  5. De visievorming genoemd in aanbeveling 1 dient te resulteren in een helder didactisch concept, die sturend kan werken voor de geloofsvorming en ontwikkeling van jonggelovigen, hierbij het hele proces van initiatie in de gemeente van Christus in ogenschouw nemend1.
  6. Aanturende organen dienen oog te hebben voor de behoeften van catecheten aan scholing, en daarvoor passende mogelijkheden aan te bieden en daarbij behorende facilitering en financiering. Dit dient bij voorkeur niet te worden overgelaten aan ad hoc initiatieven van de catecheten zelf. Daarbij verdient het wel sterke aanbeveling te inventariseren waar de scholings- en toerustingsbehoeften van catecheten liggen en daarop aan te sluiten.
  7. Het zou zeer wenselijk zijn dat (met name beginnende) catecheten opgenomen worden in een structuur van gezamenlijk overleg, coaching en intervisie. Dit om te voorkomen dat men er teveel ‘alleen voor staat’ en om die reden mogelijk afhaakt.
  8. Het verdient aanbeveling vervolgonderzoek te verrichten naar de moeiten die de 18+ jeugd ervaart om zich te committeren aan een concrete kerk(elijke denominatie) en de vraag in hoeverre deze moeite samenhangt met al of niet aanwezige competenties bij catecheten om jongeren in te wijden in het geheim van Jezus Christus (mystagogiek). Dit heeft betrekking op de vraag of (al dan niet professionele) catecheten in staat zijn jongeren te begeleiden in het hele proces van initiatie in de gemeente van Christus.
  9. Tenslotte dient de synode zich te bezinnen op de vraag of zij een (extra) scholingsaanbod wil ontwikkelen voor catecheten, naast of eventueel in samenwerking met wat er op dit moment al aan aanbieders op de markt is, en waar dit eventuele scholingsaanbod op gericht zou moeten zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s