Tieners en de kerkdienst; Beleven en ontmoeten

Waarom ga je naar de kerk? Welke rol spelen kerkdiensten in jouw leven? Nee, dit artikel gaat niet over tieners die met hun telefoon zitten te spelen tijdens de kerkdienst. Het gaat in de eerste plaats over jou! In dit artikel wil ik namelijk vanuit de leefwereld van tieners naar hen luisteren om vandaaruit een richting te wijzen voor onze samenkomsten. Want de vanzelfsprekendheid om naar een kerkdienst te gaan, is weg. Ik hoor steeds meer ouders die worstelen dat hun kinderen niet meer mee willen. Tegelijk zie ik duizenden tieners vol enthousiasme naar de EO-Jongerendag gaan. Deze waarnemingen zijn voor mij het startpunt om aandacht te vragen voor tieners tijdens onze erediensten.

De afgelopen zomervakantie heb ik mij wat verdiept in mijn eigen jeugd en dat is toch al weer even geleden. Ik heb het een en ander gelezen over wat er toen allemaal werd geschreven over jongeren en hun leefwereld. Behalve dat het veel herinneringen opriep, soms confronterend, was het vooral leuk om te doen. Wat ik opvallend vond, is dat wat er toen over jongeren geschreven werd, vaak nog steeds opgeschreven wordt, hooguit verschillen enkele accenten. Ook het commentaar op de kerkdienst verschilt nauwelijks met wat ik er nu over lees. Met uitzondering van de digitale revolutie is er nog niet veel veranderd. Wel is onze samenleving steeds meer een belevingscultuur geworden. Een kenmerk hiervan is dat er een verschuiving optreedt van schuld naar schaamte. We voelen ons eerder slachtoffer dan dader en ‘het gevoel’ is belangrijker geworden dan ‘de waarheid’. Daarnaast speelt voor tieners in de puberteit de zoektocht naar zichzelf, de ander en naar God. De zoektocht naar bevestiging, aanvaarding, autonomie. Los van hoe we dit waarderen, moeten we beseffen dat dit invloed heeft op de relevantie van het evangelie en de manier waarop we een kerkdienst beleven. Is er ruimte voor deze verschuiving en de daarachter liggende vragen van tieners en realiseren we ons dat tieners zich in de kerkdiensten vaak niet gekend weten? Maar als we eerlijk zijn: vinden we het überhaupt belangrijk hoe jongeren de eredienst beleven.

Speciale jeugddiensten
Er zijn sinds mijn jeugd veel dingen gebeurd en waarschijnlijk kun je je de jeugdkerken die als paddenstoelen uit de grond schoten nog wel herinneren. Ze hadden een enorme aantrekkingskracht op tieners, maar hielden uiteindelijk bijna allemaal op te bestaan omdat bezoekersaantallen afnamen en er geen nieuwe leiders waren die de organisatie op zich wilde nemen. Ook wordt gezegd dat bestaande kerken geleerd hebben van de jeugdkerken en dat kerken die manier van samenkomen geïntegreerd hebben in hun eigen samenkomsten. Ik ben hiervan niet overtuigd en zie dat er over het algemeen weinig is veranderd, al worden er wel door verschillende kerken speciale jeugddiensten belegd. Of als het wat formeler klinkt ‘een kerkdienst met speciale aandacht voor jongeren’. Dit geeft aan dat er wel aandacht is maar dat er wezenlijk niet veel veranderd is. De vraag die bij mij opkomt, is of er wel wat moet veranderen als we kijken naar tieners. Mijn ervaring is dat degenen die zich uitspreken en gaan voor veranderingen vaak geen tieners zijn. Sterker nog, ik merk eerder dat niet in eerste instantie de belangen van tieners worden behartigd, maar veel meer eigen verlangens over de kerkdiensten geprojecteerd worden! Ik adviseer dan ook om het gesprek met tieners hierover aan te gaan.

Wat vinden tieners
In mijn thuisgemeente (de Bron GKv Hardinxveld-Giessendam) hebben we recentelijk tieners bevraagd naar wat zij van de kerkdienst vinden. Hieronder enkele conclusies:

  • Een krappe meerderheid gaat graag naar kerkdiensten. Ze komen ook bijna altijd (waarbij jongens in meerderheid niet graag gaan).
  • Een meerderheid zegt van hun ouders mee te moeten naar de kerk, maar zou ook blijven komen als ze helemaal zelf mochten kiezen (vrienden!).
  • Gemiddeld één keer in de maand gaan ze naar een dienst van een andere kerk of gemeente.
  • Een meerderheid geeft aan dat de inhoud, indeling en liederen en muziek van de kerkdiensten hen niet aanspreekt.
  • Vooral meiden willen graag dat er speciale jeugddiensten of samenkomsten komen. Waarbij een meerderheid aangeeft niet bij de invulling daarvan betrokken te willen worden.
  • Een meerderheid zegt dat door de kerkdiensten hun geloof in God sterker wordt.

Niets aan de hand?
Hoe lees je deze observaties en wat moeten we er mee? Aan de ene kant zie ik dat tieners zich niet thuis voelen, de vorm en inhoud hen niet aanspreekt en een deel gaat omdat het moet. Tegelijk zie ik ook juist het positieve dat er in door klinkt. De loyaliteit voor de gemeente en het geloof wat sterker wordt. En geeft dit laatste juist niet aan dat er eigenlijk niets hoeft te gebeuren? Deze conclusie kun je inderdaad trekken als je geen kennis hebt van enkele generatiekenmerken van de tieners zoals ze nu opgroeien. Deze zijn anders dan toen wij zo jong waren. Als tieners iets willen weten dan zoeken ze het op. Ze hebben geleerd om snel en met iedereen te communiceren. Ze willen niet dat ruzies uitlopen op grote conflicten en zijn veel meer dan voorgaande generaties op zoek naar de verbinding met elkaar. Tieners van nu gaan dan ook veel gelijkwaardiger om met verschillen. Ze zijn zich bewust dat ze in een (kerk)gemeenschap leven waar diversiteit een gegeven is. Hun kijk hierop is dus ook vaak veel realistischer dan hoe ‘ouderen’ er naar kijken. Onderlinge verschillen worden door ‘ouderen’ vaak als een probleem gezien en ervaren. Toen ik onlangs als ambtsdrager hierover een pastoraal gesprek voerde met een oudere broeder benadrukte hij dit ook. Hij wilde zo graag dat de neuzen dezelfde kant op staan en dat we allemaal dezelfde mening hebben. Hij verlangende terug naar de eensgezindheid, duidelijkheid en liturgische eenheid van de GKv van het verleden. In onze samenleving negeren we verschillen vaak totdat ‘de bom barst’. Als er over gesproken wordt dan doen we dit veelal in een vertrouwde ‘eigen’ groep. We plakken elkaar etiketten op en praten over de anderen met een negatieve ondertoon. Dit leidt tot niets! Omgaan met verschillen vraagt de vaardigheid en de moed om spanningen in te stappen en met elkaar te zoeken naar een ‘gezamenlijke’ richting. Tieners doen dit continu. Ze onderzoeken verschillende gezichtspunten en respecteren die ook. Dit verklaart het thuis voelen en aan de andere kant dat de indeling van de kerkdiensten en de liederen en muziek hen niet aanspreekt.

Aansluiting zoeken
kerkdienstIk ben er daarom wel van overtuigd dat er veel meer aandacht en ruimte moet zijn voor tieners tijdens de kerkdienst. Juist om- dat het steeds minder vanzelfsprekend is om naar de kerk te gaan. Niet dat alles anders moet, al kan dat wel helpen. Daarvan kunnen we van de jeugdkerk Studio1 in Ede (die de hype overleefde), maar ook van de EO-Jongerendag of een opkomende ‘mega kerk’ als de DoorBreekers het een en ander leren. Daar lukt het om tieners (niet alleen overigens) enthousiast te maken voor hun geloof. De manier waarop zij hun samenkomsten vormgeven, zal voor veel kerken een stap te ver zijn. Soms omdat de mogelijkheden en middelen ontbreken, anderen om inhoudelijke redenen en weer anderen omdat ze er niet van houden. Ook is er huivering voor dergelijke samenkomsten waarin de kerkdiensten zich aanpassen aan de huidige cultuur.
Ik zelf heb niet zoveel moeite om aansluiting te zoeken bij de huidige cultuur, al heb ik mijn persoonlijke voorkeur, maar er kleeft wel een gevaar aan. Ik zie dat we in kerkdiensten steeds meer kiezen voor subgroepen. Dit kan gebaseerd zijn op leeftijd, maar kan ook een andere subcultuur of stroming in de kerk zijn. Hierbij staat vaak het individu centraal en niet de gemeenschap met elkaar. In Hebreeën 10 lees ik dat we niet weg moeten blijven van onze samenkomsten, zodat we blijven hopen dat God trouw is, we opmerkzaam blijven, elkaar bemoedigen, liefhebben en goed doen. Centraal staat daar niet het individu, het onderwezen worden, de liederen die worden gezongen, maar de onderlinge verbondenheid. De reden dat we niet weg moeten blijven, is om elkaar te bemoedigen. Uiteindelijk draait het dus om geloof en elkaar vast houden. Wordt dit zichtbaar in onze kerkdiensten? Juist dat is iets wat ik kenmerkend vind voor bijvoorbeeld de EO-Jongerendag. De EO weet aansluiting te vinden bij de tieners. De muziek, de persoonlijke getuigenissen, het samen vieren en delen van verhalen. Daar draait het om de onderlinge ontmoeting, het idee dat je niet de enige bent die gelooft. Maar ook het ervaren van God. Het is een ervaring waarin tieners worden bemoedigd om te blijven geloven. Dat was destijds de reden dat ik ging. Dat er ook toespraken (preken) zijn, is goed voor de afwisseling, maar het is de beleving en de ontmoeting waar ik voor ging en dat zie en hoor ik nog steeds als ik er met tieners over spreek. Droomde ik ervan dat Skillet twintig jaar geleden kwam spelen op de EO-Jongerendag, nu hoor ik mijn neefje compleet uit zijn dak gaan op Skillet en denk ik wat een herrie produceren die lui!

Samen vieren
De meeste kerken kunnen niet wat de EO doet en dat hoeft ook niet. Toch moeten we ons goed realiseren dat de kerkcultuur tamelijk ver afstaat van de cultuur waarin tieners zich thuis voelen. Denk aan vormen en rituelen, taalgebruik en muziek. Hierdoor is het moeilijk voor hen om God te ontmoeten. Het verdient onze aandacht om te kijken waar we de aansluiting met hun cultuur kunnen maken. Wat tieners nodig hebben, is dat ze worden geholpen om te begrijpen wat het betekent om mens – christen – te zijn in de wereld. En dat is wat vaak gemist wordt tijdens kerkdiensten. De focus ligt in onze kerken op de preek en dat is goed, maar niet het enige! Het draait om het samen vieren. Daarbij hoef je niet per se een flitsende show neer te zetten, maar moet er wel ruimte zijn voor persoonlijke verhalen en onderlinge ontmoeting waarbij jong en oud elkaar ontmoeten en hun (on)geloof kunnen delen. Momenten waarin jonge en oude gemeenteleden vertellen over welke moeite of juist kracht zij ervaren in het geloof. Het woord dat zonder taalbarrière wordt verkondigd waar ook de praktische uitwerking in doorklinkt en dat er ruimte is voor vragen en opmerkingen. Dit kun je natuurlijk ook doen op een ander moment, maar ik pleit er voor dit in of rondom een kerkdienst te doen.

Laten we met elkaar zoeken hoe we tieners kunnen vasthouden, hoe we verschillen kunnen respecteren, maar juist ook verschillen benutten. Want juist door de verschillen die er zijn te benutten kunnen we elkaar vasthouden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s